เรื่องที่ 18 ลมหายใจ...ว่าวไทย

จากน่านฟ้าไทยที่ไม่เคยว่างเปล่าช่วงฤดูร้อน ว่าวตัวเล็กตัวน้อยแผ่ตัวโต้ลม ไม่สะทกสะท้านแสงแดดร้อนระอุ ทุกวันนี้ว่าวไทยยังขึ้นดีอยู่หรือไม่ หรือกลายเป็นเพียงความทรงจำที่นานวันจะสีจางลงเรื่อยๆ และเปื่อยขาดดั่งกระดาษว่าวถูกน้ำ

เชื่อว่าหลายคนคงมีความทรงจำเกี่ยวกับของเล่นพื้นบ้านชนิดนี้ไม่มากก็น้อย เพราะในอดีต 'ว่าว' คือกิจกรรมสำหรับทุกครอบครัว ทุกชน ทุกชั้น ทุกหนแห่ง ทั้งในบ้านเราและต่างประเทศ อาจต่างกันตรงที่ว่าวไทยสนุกตื่นเต้นมากกว่าว่าวต่างประเทศ เพราะว่าวไทยถูกออกแบบให้ผู้เล่นกระตุกไปมา โยกซ้ายโยกขวาได้ ทว่าว่าวต่างประเทศมักจะขึ้นนิ่งๆ แล้วค้างเติ่งอย่างนั้นเฉยๆ

เมื่อเอ่ยถึงว่าวย่อมนึกถึง 'สนามหลวง' นัยหนึ่ง-สนามหลวงคือสถานที่สำหรับเล่นว่าว อีกนัยหนึ่ง-สนามหลวงคือแหล่งบรรจุประวัติศาสตร์ชาติไทยรูปแบบต่างๆ รวมทั้ง 'ว่าว' ด้วย

-1-

ปริญญา สุขชิต หรือที่หลายคนรู้จักในนาม ป.เป็ด ผู้นำเชียร์กีฬาระดับตำนานของไทย และเขาคือผู้เชี่ยวชาญเรื่องว่าว เพราะคลุกคลีตีโมงตั้งแต่จำความไม่ได้กระทั่งทุกวันนี้ในวัย 64 ปี เขาและสนามหลวงไม่เคยแยกจากกัน

"ผมคลุกคลีกับสนามหลวงตั้งแต่ปี 2504 ช่วงนั้นพ่อทำว่าวขายที่สนามหลวง ทำว่าวประกวด ตอนนั้นเราเห็นว่าว่าวสนามหลวงสนุกสนาน ขณะเดียวกันเราก็เริ่มทำว่าวกับพ่อบุญธรรม แต่ความรู้จริงๆ นั้นได้มาจากกรรมพันธุ์มากกว่า คือได้มาจากตา"

ป.เป็ด เท้าความว่าในช่วงที่เขาเรียนโรงเรียนอุเทนถวาย ตาของเขาทำว่าวอยู่ในซอยข้างๆ โรงเรียนเตรียมอุดมฯ ผู้เป็นพ่อนำมาขายตรงวัดมหาธาตุ เขาเองก็มาช่วยขาย

"จนกระทั่งมาอยู่กับพ่อแม่บุญธรรม เราก็ยากจนน่ะนะ พอตกเย็น ก็ทำว่าวไปขายที่สนามหลวง เมื่อก่อนว่าวสนามหลวงตัวละสลึงหนึ่งถึงห้าสิบสตางค์ และว่าวที่นิยมกันสมัยนั้นคือว่าวอีลุ้ม มีพู่สองข้างไว้สำหรับตัดป่านคม ซึ่งตอนนั้นเฟื่องฟูมาก จำความได้ว่าสมัยนั้นมีรถรางผ่านตรงโรงละครแห่งชาติ เราก็ไปมุดใต้ถุนวัดชนะสงคราม รูดป่านคม เพราะเมื่อก่อนการรูดป่านคมมีเทคนิคง่ายๆ ถ้าป่านคมรูดด้วยแป้งแล้วสะดุดเมื่อไร ป่านนั้นคุณภาพไม่ดี เพราะว่าวของคู่ต่อสู้จะมาล็อคอยู่ตรงปมนั้นแล้ว จะทำให้ว่าวเราขาด ฉะนั้นเราต้องไปหาเสาที่กลมๆ ก็คือเสาใต้ถุนวัดชนะสงคราม เพื่อทำป่านคม ซึ่งเรื่องป่านคมนี่สมเด็จพระเทพฯ ท่านไม่โปรดนัก ท่านตรัสว่ามันเป็นว่าวอันธพาล พอครอบครัวเล่นว่าวกันอยู่ก็ไปตัดของเขา" ป.เป็ด เล่าอย่างออกรส

มองผิวเผิน...ว่าวก็ไม่ต่างจากการละเล่นอื่นๆ ที่เน้นหนักเรื่องความสนุกสนานมากกว่าอื่นใด แต่เมื่อหลงใหลเข้าขั้นหลงรัก จากเล่นๆ ว่าวกลับทำให้ชีวิตของ ป.เป็ด พลิกผันสู่วงการว่าวแถวหน้าของเมืองไทย โดยเขาเล่าว่าในสมัยที่ว่าวไทยเฟื่องฟู คนนิยมหอบลูกจูงหลานมานั่งนอนชมว่าวที่สนามหลวง เรียกว่ามาปิคนิคชมว่าวกันทีเดียว นั่นเพราะนโยบายที่สมาคมกีฬาไทยจัดให้มีร้านรวงเช่าพื้นที่ขายของได้ แม้จะสร้างความสกปรกบ้างแต่คึกคักอย่างยิ่ง

แต่หลังจากนั้นก็เกิดยุคมืดของสนามหลวง ด้วยนโยบายของปลัดกรุงเทพมหานครคนหนึ่ง...

"กรุงเทพมหานครมีปลัดท่านหนึ่งยกเลิกสนามหลวง สี่ปีผ่านไป ว่าวก็เงียบเหงา ไม่มีจุฬา-ปักเป้า ไม่มีร้านค้า สนามหลวงสมัยก่อนยังไม่เรียบร้อยแบบนี้ มีหญ้าขึ้นสูงเท่าหัวคน เขาปล่อยปละละเลย"

คล้ายว่ากราฟชีวิตของว่าวไทยจะขึ้นๆ ลงๆ ไม่ติดลมบนสักทีหนึ่ง แต่ด้วยค่าที่ ป.เป็ด ผูกพันกับว่าวไทยมากและทนไม่ได้หากต้องเห็นว่าวไทยต้องจากไปไม่มีวันกลับ สี่ปีอันมืดมืดจึงสิ้นสุดลง เพราะในช่วงครบรอบสองร้อยปีกรุงรัตนโกสินทร์ สมัยที่ ปรีดา รอดโพธิ์ทอง เป็นอธิบดีกรมพลศึกษา เขาได้ขอให้ ป.เป็ดจัดงานว่าวขึ้นอีกครั้ง

"ผมก็บอกว่าถ้าผมจัด ให้ไปขอว่าวของบริษัทบุญรอด ที่เป็นสิงห์กับนกตีกันมา ช่วงนั้นเลยมีโอกาสได้ไปเจอคุณสันติ ภิรมย์ภักดี แกก็เลยชวนไปทำงาน บังเอิญด้วยว่า พระยาภิรมย์ภักดี เป็นนายสนามว่าวที่สนามหลวง"

งานว่าวในลักษณะ MOU ระหว่าง ป.เป็ด การท่องเที่ยวฯ และกรุงเทพมหานครจึงเกิดขึ้น และหลังจากนั้นงานว่าวก็ถูกจัดต่อเนื่องทุกปีๆ ณ สนามหลวง อาณาจักรแห่งว่าวไทย

-2-

ตั้งแต่ต้นปี 2553 วงการว่าวไทยและหลายส่วนที่เกี่ยวข้องกับสนามหลวงต้องสะเทือนอีกครั้ง ด้วยคำสั่งปิดปรับปรุงสนามหลวงที่จะกินระยะเวลานานกว่าหนึ่งปี แน่นอนว่าว่าวสนามหลวงจะหยุดชะงักไปแน่นอน

ทว่า สำหรับแฟนพันธุ์แท้ว่าวไทยอย่าง ป.เป็ด การปิดปรับปรุงสนามหลวงถือเป็นโอกาสอันดี เมื่อรู้ข่าวเขายอมรับว่าดีใจมาก เพราะ หนึ่ง - สถานที่เล่นว่าวจะสวยงามเป็นระเบียบเรียบร้อยมากขึ้น สอง - ทราบดีว่าแท้จริงแล้วไม่มีคำสั่งห้ามเล่นว่าวหลังจากปรับปรุงสนามหลวงจากปากผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร มีเพียง ผู้อำนวยการเขตพระนครที่ให้สัมภาษณ์ว่าอยากให้ลืมเรื่องเก่าๆ เมื่อ ป.เป็ดได้ยินดังนั้นก็ปรี๊ดแตก ตอกกลับ ผอ.เขตคนดังกล่าวไปว่าจะให้ลืมเรื่องเก่าๆ ได้อย่างไร

"จะลืมเรื่องเก่าๆ ได้อย่างไร ไม่ใช่แค่รัชกาลที่เก้าเสด็จพระราชดำเนินมางานว่าว รัชกาลที่เจ็ดก็เสด็จ รัชกาลที่ห้าท่านก็ทอดพระเนตรเล่นว่าวสนามหลวง เพราะไอ้การลืมเรื่องเก่าๆ ผมก็ค้านสุดตัว ผมด่าเลย มันเป็นไปไม่ได้ สิ่งละอันพันละน้อยนี้เป็นวิถีชีวิตของชุมชน" ป.เป็ด กล่าวเสียงดัง

แน่นอนว่าภาพสนามหลวงในฤดูร้อนที่ 'ลมว่าว' พัดแรงเช่นนี้ ยังคงมีคนมาเล่นว่าวกันมากพอสมควร แต่ถ้าหากเปรียบเทียบกับสมัยก่อน ป.เป็ด ยอมรับว่าเด็กรุ่นใหม่ห่างเหินจากการเล่นว่าว อาจเพราะมีกิจกรรมอื่นๆ ที่ทันสมัยมากกว่า ท้าทายมากกว่า...แต่ไม่สร้างสรรค์เท่า